View source for Tabor/Obsługa/Obsługa i sterowanie EP09/pl


<languages/>

== Lokomotywa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pafawag_104E EP09] ==

[[Image:EP09_1.png|thumb|300px|left|Lokomotywa EP09]]
[[Image:EP09_kabina.png|thumb|300px|right|Kabina lokomotywy EP09]]
Lokomotywa EP09 to polska elektryczna lokomotywa pasażerska zaprojektowana do prowadzenia pociągów ekspresowych z dużą prędkością. Produkowana na przełomie lat 80. i 90. we wrocławskich zakładach Pafawag, była pierwszą lokomotywą polskiej konstrukcji zdolną do prowadzenia pociągów ze stałą prędkością 160km/h. Wyposażona była w nowoczesne jak na swoje czasy rozwiązania techniczne, takie jak hamulec elektrodynamiczny czy impulsowe sterowanie rozruchem oporowym. Do dzisiaj lokomotywy tej serii przemierzają polskie szlaki kolejowe, będąc jedną z najbardziej rozpoznawalnych lokomotyw pospiesznych w Polsce.

== Procedury ==
=== Uruchomienie lokomotywy ===
[[Image:EP09_rozrząd.png|thumb|300px|right|Pulpit pomocnika maszynisty]]
Uruchamianie lokomotywy należy zacząć od przestawienia przełącznika "Rozrząd" w pozycję "1". Przełącznik ten znajduje się po lewej stronie kabiny, na pulpicie pomocnika.

Na nastawniku kierunkowym należy ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.

Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).

Następnie można przystąpić do podniesienia pantografów (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>). To jaki pantograf powinien być podniesiony, zależy od kierunku jazdy. W normalnych warunkach jeździ się na tylnym pantografie, a przedni zostawiony jest do sytuacji awaryjnych.

Po podniesieniu pantografów trzeba odczekać kilka sekund aż dotkną sieci trakcyjnej. Gdy to nastąpi, na woltomierzu wysokiego napięcia będzie można zaobserwować wzrost napięcia z zera do wartości ok. 3kV.

Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawiszem M) oraz jego zamknięcie (klawisze <code>Shift + M</code>). Zamknięty wyłącznik szybki będzie sygnalizowany lampką na pulpicie.

Następnie należy załączyć przetwornice (klawisz <code>X</code>) oraz poczekać na ustabilizowanie sie prądu ładowania baterii. Ten proces należy monitorować na amperomierzu niskiego napięcia.

Kolejny krok to załączenie sprężarki (klawisz <code>C</code>) i poczekanie na napełnienie się zbiornika głównego. Kiedy na manometrze zbiornika głównego zaobserwujemy przekroczenie wartości 5 bar, można przystąpić do popełnienia przewodu głównego.

W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz <code>Num.</code>) oraz przytrzymać przycisk luzowania hamulca (klawisz <code>Num6</code>) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią. Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.

Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz <code>Num4</code>).

Ostatnią czynnością jest odblokowanie przekaźników nadmiarowych (klawisz <code>N</code>).

Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.

=== Start na ciepło ===

Gdy przy edytowaniu składu odznaczymy opcję "Zimny start", po uruchomieniu symulacji lokomotywa będzie znajdować się w stanie prawie uruchomionym.

Pierwszą czynnością, jaką należy wykonać, aby przygotować się do jazdy, jest przestawienie nastawnika kierunkowego w żądanym kierunku (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.

Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).

Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawisze <code>Shift + M</code>) i odhamowanie składu. W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz <code>Num.</code>) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią. Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.

Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz <code>Num4</code>).

Następnie należy odblokować przekaźnik nadmiarowy silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).

Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.

=== Wyłączanie lokomotywy ===

Przed przystąpieniem do wyłączania lokomotywy należy upewnić się że jest ona zahamowana, a nastawniki jazdy i bocznikowania znajdują się w pozycjach "0".

Następnie należy:

* wyłączyć sprężarkę (klawisz <code>C</code>),
* wyłączyć przetwornicę (klawisz <code>X</code>),
* wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz <code>M</code>),
* opuścić pantografy (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>),
* ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz <code>Num9</code> – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
* przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>).
* przestawić przełącznik "Rozrząd" na pulpicie pomocnika w pozycję "0".

Gdy wszystkie czynności zostaną wykonane w odpowiedniej kolejności, lokomotywa zostanie wyłączona.

=== Zmiana kabiny ===

Procedurę zmiany kabiny należy rozpocząć od wyłączenia sterowania w aktualnie aktywnej kabinie.

Aby to uczynić, należy upewnić się, czy nastawniki jazdy oraz bocznikowania znajdują się w pozycji „0”.

Następnie trzeba:

* wyłączyć sprężarkę (klawisz <code>C</code>),
* wyłączyć przetwornicę (klawisz <code>X</code>),
* wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz <code>M</code>),
* opuścić pantografy (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>),
* ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz <code>Num9</code> – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
* przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>).

Po wykonaniu powyższych czynności należy udać się do pulpitu pomocnika, znajdującego się po lewej stronie kabiny, i przekręcić przełącznik „Rozrząd” w pozycję „0”.

Następnie można przejść do drugiej kabiny (klawisz <code>Tab</code>) i rozpocząć uruchamianie pojazdu, wykonując wcześniejsze czynności w odwrotnej kolejności:

* załączyć rozrząd na pulpicie pomocnika,
* ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>),
* przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz <code>Num4</code>),
* podnieść pantografy (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>),
* poczekać na pojawienie się napięcia z sieci trakcyjnej na woltomierzu wysokiego napięcia,
* przełączyć dźwigienkę wyłącznika szybkiego w pozycję załączoną (klawisz <code>M</code>),
* zamknąć wyłącznik szybki (klawisze <code>Shift + M</code>),
* załączyć przetwornicę (klawisz <code>X</code>),
* załączyć sprężarkę (klawisz <code>C</code>),
* zasilić przekaźnik pomocniczy przyciskiem odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).

Wykonanie wszystkich powyższych czynności w odpowiedniej kolejności oznacza poprawne przeprowadzenie zmiany kabiny.

== Jazda i hamowanie ==

=== Nastawnik jazdy ===

Nastawnik jazdy, w formie koła, służy do dobierania odpowiednich położeń oporów rozruchowych, moderujących prąd idący do silników trakcyjnych.

Przy przestawieniu nastawnika z pozycji zerowej na pierwszą, załączają się styczniki liniowe, a na silniki trakcyjne podany jest prąd. Na każdej pozycji nastawnika (poza 0, 19 i 31) dobierana jest odpowiednia kombinacja oporników (oporów rozruchowych), tak aby na większych pozycjach natężenie prądu płynącego do silnika było większe.

Przepływ prądu przez opory rozruchowe, generuje duże ilości ciepła, a w dalszej perspektywie może doprowadzić do ich przepalenia, które skutkuje unieruchomieniem pojazdu.

Dodatkowo, na nastawniku znajdują się dwie pozycje bezoporowe - 19 i 31 (nazywane odpowiednio pozycją szeregową i równoległą). Są to ustawienia w których prąd płynący do silników trakcyjnych nie przechodzi przez żadne opory.

=== Nastawnik bocznikowania ===

Na pozycjach bezoporowych można użyć tzw. „bocznikowania” (klawisze <code>Num/</code> i <code>Num*</code>). Bocznikowanie to osłabienie wzbudzenia biegunów silników trakcyjnych, które skutkuje podaniem większego prądu na silnik.

Lokomotywa wyposażona jest w pięć stopni bocznikowania — im wyższy stopień, tym większy prąd podany na silnik. Rączka bocznikowania znajduje się za kołem nastawnika jazdy, po lewej stronie.

=== Rozruch ===

Aby ruszyć, należy przestawić nastawnik jazdy na pierwszą pozycję (klawisz <code>Num+</code>) i odczekać chwilę na zamknięcie się styczników liniowych.

Gdy to nastąpi, zapali się kontrolka „Jazda na oporach rozruchowych”, a zgaśnie „Styczniki liniowe wyłączone”. W tym momencie amperomierz silników trakcyjnych powinien wskazać wzrost natężenia prądu.

Aby przyspieszyć, należy stopniowo zwiększać pozycję nastawnika jazdy (klawisz <code>Num+</code>), tym samym zwiększając prąd płynący do silników.

=== Technika jazdy ===

Podobnie jak w innych polskich lokomotywach z rozruchem oporowym, dobra technika jazdy polega na unikaniu dłuższej jazdy na oporach rozruchowych, aby zapobiec ich przepaleniu.

Należy dążyć do szybkiego przejścia przez pozycje oporowe i kontynuować jazdę na pozycjach bezoporowych (pozycje 19 i 31).

Opory rozruchowe lokomotywy EP09 są szczególnie słabe i podatne na przepalenia, dlatego jazda na pozycjach bezoporowych jest tym bardziej wskazana.

=== Hamowanie ===

Lokomotywa EP09 wyposażona jest w elektropneumatyczny system hamulcowy typu Oerlikon, z dodatkowym hamulcem elektrodynamicznym (rekuperacyjnym).

Hamulec zespolony (nazywany pociągowym) działa na wszystkie wagony i lokomotywę, a dodatkowy (nazywany pomocniczym) tylko na lokomotywę w której się znajduje.

Hamulcem zespolonym można sterować klawiszami <code>Num9</code> (pozycja w górę) i <code>Num3</code> (pozycja w dół), a hamulcem dodatkowym <code>Num7</code> (pozycja w górę) i <code>Num1</code> (pozycja w dół).

== Opis pulpitu ==

W poniższej tabeli znajdują się opisy działania każdego przełącznika i każdej kontrolki w na pulpicie lokomotywy, wraz z odpowiadającymi numerami na zdjęciu pulpitu.

[[Image:EP09_kontrolki.png|center|1000px||]]

{| class="wikitable"
|-
! Numer !! Plakietka !! Opis
|-
| 1 || OŚWIETL. PRZYC. KABINY || Przełącznik sterujący oświetleniem kabiny maszynisty
|-
| 2 || PRZYC. OŚWIETL. PRZYRZ. POMIARÓW || Przełącznik sterujący oświetleniem przyrządów pomiarowych - manometrów, amperomierzy i woltomierzy oraz prędkościomierza
|-
| 3 || SYGN CZERW. LEWY || Przełącznik światła czerwonego, lewego na przodzie lokomotywy
|-
| 4 || SYGN. CZERW. PRAWY || Przełącznik światła czerwonego, prawego na przodzie lokomotywy
|-
| 5 || PANTOGRAF TYŁ || Przełącznik podnoszenia pantografu tylnego względem obecnej kabiny
|-
| 6 || PANTOGRAF PRZÓD || Przełącznik podnoszenia pantografu przedniego względem obecnej kabiny
|-
| 7 || OGRZEWANIE POCIĄGU ZAŁ || Lampka sygnalizacyjna załączonego ogrzewania pociągu
|-
| 8 || JAZDA || Lampka sygnalizacyjna jazdy, zapala się gdy na nastawniku kierunkowym wybierzemy kierunek inny niż 0
|-
| 9 || REFLEKTOR LEWY || Przełącznik światła białego, lewego na przodzie lokomotywy
|-
| 10 || REFLEKTOR GÓRNY || Przełącznik światła białego, górnego na przodzie lokomotywy
|-
| 11 || REFLEKTOR PRAWY || Przełącznik światła białego, prawego na przodzie lokomotywy
|-
| 12 || PIASECZNICE || Przełącznik piasecznic, w pozycji załączonej lokomotywa sama będzie sypała piasek po wykryciu poślizgu
|-
| 13 || OGRZEWANIE POCIĄGU || Przełącznik załączający ogrzewanie pociągu
|-
| 14 || POŚLIZG || Lampka kontrolka wykrycia poślizgu, zapali się gdy lokomotywa wykryje nagłą zmianę prędkości
|-
| 15 || OŚWIETL. ROZKŁ. JAZDY || Przełącznik lampy oświetlającej rozkład jazdy na pulpicie
|-
| 16 || PRZYCIEMN. SHP || Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne SHP
|-
| 17 || PRZYC. LAMP. CZUWAKA || Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne czuwaka
|-
| 18 || SPRĘŻARKA || Przełącznik załączający sprężarkę
|-
| 19 || JAZDA NA OPOR. ROZRUCH. || Lampka sygnalizacyjna jazdy na oporach rozruchowych, zapala się gdy prąd do silników płynie przez opory rozruchowe
|-
| 20 || AWARIA WENTYLAC. OPORNIKÓW ROZRUCH || Lampka sygnalizacyjna awarii systemu wentylatorów oporów rozruchowych
|-
| 21 || - || Radiotelefon
|-
| 22 || PRZEKAŹNIK NADMIAROWY SILNIKÓW TRAKC. || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (zazwyczaj spowodowanym podaniem zbyt dużego prądu na silniki). Po jej zapaleniu należy przestawić nastawniki jazdy i bocznikowania na pozycję zerową i użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 23 || PRZEK. NADMIAROWE SILN. SPRĘŻ. I GRZ. POC. || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silnika sprężarki lub/i grzania pociągu. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 24 || PRZEK. RÓŻNICOWY OBW. GŁÓWNEGO || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodu głównego. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36) i ponownie zamknąć wyłącznik szybki.
|-
| 25 || WYŁĄCZNIK SZYBKI ZAŁĄCZONY || Lampka sygnalizująca stan wyłącznika szybkiego, pali się kiedy wyłącznik szybki jest zamknięty.
|-
| 26 || PRZETWORNICE ZAŁĄCZONE || Lampka sygnalizacyjna stanu przetwornic
|-
| 27 || AWARIA PANTOGR. || Przycisk awaryjnego opuszczania pantografów
|-
| 28 || STYCZ. LIN. WYŁĄCZ. || Lampka sygnalizująca wyłączenie się styczników liniowych i gotowość do jazdy
|-
| 29 || HAMOWANIE || Lampka sygnalizująca pracę hamulca elektrodynamicznego
|-
| 30 || PRZYCIEMNIENIE REFLEKTORÓW GŁÓWNYCH || Przełącznik przyciemniający wszystkie światła na czole lokomotywy
|-
| 31 || PRZYCIEMNIENIE REFL. PRAWEGO || Przełącznik przyciemniający tylko prawy reflektor na czole lokomotywy
|-
| 32 || PRZEK. NADM. PRZETW. 1 || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego pierwszej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 33 || PRZEK. NADMIAR. PRZETWOR 2 || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego drugiej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 34 || PRZEKAŹNIK RÓŻNICOWY OBW. POMOCNICZYCH || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodów pomocniczych. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36).
|-
| 35 || ODBLOK. PRZEK. NADMIAROWYCH || Przycisk służący do odblokowania przekaźników nadmiarowych
|-
| 36 || ODBLOK. PRZEK. RÓŻNICOWYCH I NADM. HAMOW. || Przycisk służący do odblokowania przekaźników różnicowych oraz przekaźnika nadmiarowego hamowania
|-
| 37 || WYŁĄCZNIK SZYBKI WYŁĄCZONY || Przełącznik załączający wyłącznik szybki
|-
| 38 || PRZETWORNICE || Przełącznik załączający przetwornice
|-
| 39 || WYŁĄCZENIE STYCZNIKÓW LINIOWYCH || Przycisk wyłączający styczniki liniowe, po ich wyłączeniu prąd do silników zostaje odcięty
|-
| 40 || LUZOWANIE HAMULCA || Przycisk służący do impulsywnego popełnienia przewodu głównego.
|-
| 41 || KONTROLA LAMPEK SYGNALIZACYJNYCH || Przycisk zapalający wszystkie lampki sygnalizacyjne na pulpicie
|-
| 42 || IMPULS ZAŁĄCZ. WYŁĄCZNIKA SZYBKIEGO || Przycisk wzbudzający zamknięcie się wyłącznika szybkiego
|-
| 43 || S.H.P || Przycisk służący do kasowania ostrzeżeń systemu SHP oraz zbijania czuwaka
|-
| 44 || WYCIERACZKA || Przełącznik sterujący pracą wycieraczki na prawej, przedniej szybie
|-
| 45 || - || Nastawnik bocznikowania
|-
| 46 || - || Nastawnik jazdy
|-
| 47 || - || Nastawnik kierunkowy
|-
| 48 || AMPEROMIERZ NN || Amperomierz niskiego natężenia - natężenia prądu wychodzącego z baterii
|-
| 49 || WOLTOMIERZ NN || Woltomierz niskiego napięcia - napięcia baterii
|-
| 50 || AMPEROMIERZ WN1 || Amperomierz prądu płynącego do silników na pierwszym wózku
|-
| 51 || AMPEROMIERZ WN2 || Amperomierz prądu płynącego do silników na drugim wózku
|-
| 52 || WOLTOMIERZ WN || Woltomierz napięcia w sieci trakcyjnej
|-
| 53 || - || Prędkościomierz Hasler
|-
| 54 || SYRENA || Dźwignia sygnału dźwiękowego
|-
| 55 || CZUW.-SHP-CZUW. || Lampki systemów czuwaka i SHP
|-
| 56 || MANOMETR CYLINDRA HAM. || Manometr pokazujący ciśnienie w cylindrach hamulcowych lokomotywy
|-
| 57 || MANOMETR PRZEW. GŁ. || Manometr pokazujący ciśnienie w przewodzie głównym pociągu
|-
| 58 || MANOMETR ZBIORNIKA GŁ. || Manometr pokazujący ciśnienie w zbiorniku głównym lokomotywy
|-
| 59 || - || Kran hamulca zespolonego
|-
| 60 || - || Kran hamulca lokomotywy
|}