Tabor/Obsługa/Obsługa i sterowanie EP09: Difference between revisions

From TTSK
← Older edit
VisualWikitext
Eugenio07 (talk | contribs)
Translators, PageProperties editor
1,550 edits
mNo edit summary
Maszn (talk | contribs)
Translators, PageProperties editor
557 edits
m Poprawka literówki
 
(14 intermediate revisions by 3 users not shown)
Line 1: Line 1:
<translate>
<!--T:238-->
<languages/>
== Lokomotywa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pafawag_104E EP09] == <!--T:237-->
== Lokomotywa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pafawag_104E EP09] == <!--T:237-->


<!--T:1-->
<!--T:1-->
[[Image:Ep09_1.png|thumb|300px|left|Lokomotywa EP09]][[Image:EP09_rozrząd.png|thumb|300px|right|Wyłącznik rozrządu po stronie pomocnika maszynisty]]
[[Image:EP09_1.png|thumb|300px|left|Lokomotywa EP09]]
[[Image:EP09_kabina.png|thumb|300px|right|Kabina lokomotywy EP09]]
Lokomotywa EP09 to polska elektryczna lokomotywa pasażerska zaprojektowana do prowadzenia pociągów ekspresowych z dużą prędkością. Produkowana na przełomie lat 80. i 90. we wrocławskich zakładach Pafawag, była pierwszą lokomotywą polskiej konstrukcji zdolną do prowadzenia pociągów ze stałą prędkością 160km/h. Wyposażona była w nowoczesne jak na swoje czasy rozwiązania techniczne, takie jak hamulec elektrodynamiczny czy impulsowe sterowanie rozruchem oporowym. Do dzisiaj lokomotywy tej serii przemierzają polskie szlaki kolejowe, będąc jedną z najbardziej rozpoznawalnych lokomotyw pospiesznych w Polsce.
 
<!--T:2-->
== Procedury ==
=== Uruchomienie lokomotywy ===
[[Image:EP09_rozrząd.png|thumb|300px|right|Pulpit pomocnika maszynisty]]
Uruchamianie lokomotywy należy zacząć od przestawienia przełącznika "Rozrząd" w pozycję "1". Przełącznik ten znajduje się po lewej stronie kabiny, na pulpicie pomocnika.
 
<!--T:239-->
Na nastawniku kierunkowym należy ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.
 
<!--T:240-->
Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).
 
<!--T:241-->
Następnie można przystąpić do podniesienia pantografów (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>). To jaki pantograf powinien być podniesiony, zależy od kierunku jazdy. W normalnych warunkach jeździ się na tylnym pantografie, a przedni zostawiony jest do sytuacji awaryjnych.
 
<!--T:242-->
Po podniesieniu pantografów trzeba odczekać kilka sekund aż dotkną sieci trakcyjnej. Gdy to nastąpi, na woltomierzu wysokiego napięcia będzie można zaobserwować wzrost napięcia z zera do wartości ok. 3kV.
 
<!--T:243-->
Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawiszem M) oraz jego zamknięcie (klawisze <code>Shift + M</code>). Zamknięty wyłącznik szybki będzie sygnalizowany lampką na pulpicie.
 
<!--T:244-->
Następnie należy załączyć przetwornice (klawisz <code>X</code>) oraz poczekać na ustabilizowanie sie prądu ładowania baterii. Ten proces należy monitorować na amperomierzu niskiego napięcia.
 
<!--T:245-->
Kolejny krok to załączenie sprężarki (klawisz <code>C</code>) i poczekanie na napełnienie się zbiornika głównego. Kiedy na manometrze zbiornika głównego zaobserwujemy przekroczenie wartości 5 bar, można przystąpić do popełnienia przewodu głównego.
 
<!--T:246-->
W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz <code>Num.</code>) oraz przytrzymać przycisk luzowania hamulca (klawisz <code>Num6</code>) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią. Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.
 
<!--T:248-->
Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz <code>Num4</code>).
 
<!--T:249-->
Ostatnią czynnością jest odblokowanie przekaźników nadmiarowych (klawisz <code>N</code>).
 
<!--T:250-->
Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.
 
=== Start na ciepło === <!--T:3-->
 
<!--T:251-->
Gdy przy edytowaniu składu odznaczymy opcję "Zimny start", po uruchomieniu symulacji lokomotywa będzie znajdować się w stanie prawie uruchomionym.
 
<!--T:252-->
Pierwszą czynnością, jaką należy wykonać, aby przygotować się do jazdy, jest przestawienie nastawnika kierunkowego w żądanym kierunku (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.
 
<!--T:253-->
Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).
 
<!--T:254-->
Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawisze <code>Shift + M</code>) i odhamowanie składu. W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz <code>Num.</code>) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią. Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.
 
<!--T:257-->
Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz <code>Num4</code>).
 
<!--T:258-->
Następnie należy odblokować przekaźnik nadmiarowy silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).
 
<!--T:259-->
Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.
 
=== Wyłączanie lokomotywy === <!--T:4-->
 
<!--T:260-->
Przed przystąpieniem do wyłączania lokomotywy należy upewnić się że jest ona zahamowana, a nastawniki jazdy i bocznikowania znajdują się w pozycjach "0".
 
<!--T:261-->
Następnie należy:
 
<!--T:262-->
* wyłączyć sprężarkę (klawisz <code>C</code>),
* wyłączyć przetwornicę (klawisz <code>X</code>),
* wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz <code>M</code>),
* opuścić pantografy (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>),
* ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz <code>Num9</code> – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
* przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>).
* przestawić przełącznik "Rozrząd" na pulpicie pomocnika w pozycję "0".
 
<!--T:263-->
Gdy wszystkie czynności zostaną wykonane w odpowiedniej kolejności, lokomotywa zostanie wyłączona.
 
=== Zmiana kabiny === <!--T:5-->
 
<!--T:264-->
Procedurę zmiany kabiny należy rozpocząć od wyłączenia sterowania w aktualnie aktywnej kabinie.
 
<!--T:265-->
Aby to uczynić, należy upewnić się, czy nastawniki jazdy oraz bocznikowania znajdują się w pozycji „0”.
 
<!--T:266-->
Następnie trzeba:
 
<!--T:267-->
* wyłączyć sprężarkę (klawisz <code>C</code>),
* wyłączyć przetwornicę (klawisz <code>X</code>),
* wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz <code>M</code>),
* opuścić pantografy (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>),
* ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz <code>Num9</code> – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
* przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>).
 
<!--T:268-->
Po wykonaniu powyższych czynności należy udać się do pulpitu pomocnika, znajdującego się po lewej stronie kabiny, i przekręcić przełącznik „Rozrząd” w pozycję „0”.
 
<!--T:269-->
Następnie można przejść do drugiej kabiny (klawisz <code>Tab</code>) i rozpocząć uruchamianie pojazdu, wykonując wcześniejsze czynności w odwrotnej kolejności:
 
<!--T:270-->
* załączyć rozrząd na pulpicie pomocnika,
* ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze <code>Page Up</code> lub <code>Page Down</code>),
* przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz <code>Num4</code>),
* podnieść pantografy (klawisze <code>O</code> i <code>P</code>),
* poczekać na pojawienie się napięcia z sieci trakcyjnej na woltomierzu wysokiego napięcia,
* przełączyć dźwigienkę wyłącznika szybkiego w pozycję załączoną (klawisz <code>M</code>),
* zamknąć wyłącznik szybki (klawisze <code>Shift + M</code>),
* załączyć przetwornicę (klawisz <code>X</code>),
* załączyć sprężarkę (klawisz <code>C</code>),
* zasilić przekaźnik pomocniczy przyciskiem odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz <code>N</code>).
 
<!--T:271-->
Wykonanie wszystkich powyższych czynności w odpowiedniej kolejności oznacza poprawne przeprowadzenie zmiany kabiny.


=== Uruchomienie lokomotywy === <!--T:239-->
== Jazda i hamowanie == <!--T:6-->


<!--T:2-->
=== Nastawnik jazdy === <!--T:272-->
[[Image:EP09_kabina.png|thumb|300px|left|Kabina lokomotywy EP09]]
 
<!--T:273-->
Nastawnik jazdy, w formie koła, służy do dobierania odpowiednich położeń oporów rozruchowych, moderujących prąd idący do silników trakcyjnych.
 
<!--T:274-->
Przy przestawieniu nastawnika z pozycji zerowej na pierwszą, załączają się styczniki liniowe, a na silniki trakcyjne podany jest prąd. Na każdej pozycji nastawnika (poza 0, 19 i 31) dobierana jest odpowiednia kombinacja oporników (oporów rozruchowych), tak aby na większych pozycjach natężenie prądu płynącego do silnika było większe.
 
<!--T:275-->
Przepływ prądu przez opory rozruchowe, generuje duże ilości ciepła, a w dalszej perspektywie może doprowadzić do ich przepalenia, które skutkuje unieruchomieniem pojazdu.
 
<!--T:276-->
Dodatkowo, na nastawniku znajdują się dwie pozycje bezoporowe - 19 i 31 (nazywane odpowiednio pozycją szeregową i równoległą). Są to ustawienia w których prąd płynący do silników trakcyjnych nie przechodzi przez żadne opory.
 
=== Nastawnik bocznikowania === <!--T:7-->
 
<!--T:277-->
Na pozycjach bezoporowych można użyć tzw. „bocznikowania” (klawisze <code>Num/</code> i <code>Num*</code>). Bocznikowanie to osłabienie wzbudzenia biegunów silników trakcyjnych, które skutkuje podaniem większego prądu na silnik.
 
<!--T:278-->
Lokomotywa wyposażona jest w pięć stopni bocznikowania — im wyższy stopień, tym większy prąd podany na silnik. Rączka bocznikowania znajduje się za kołem nastawnika jazdy, po lewej stronie.
 
=== Rozruch === <!--T:8-->
 
<!--T:279-->
Aby ruszyć, należy przestawić nastawnik jazdy na pierwszą pozycję (klawisz <code>Num+</code>) i odczekać chwilę na zamknięcie się styczników liniowych.
 
<!--T:280-->
Gdy to nastąpi, zapali się kontrolka „Jazda na oporach rozruchowych”, a zgaśnie „Styczniki liniowe wyłączone”. W tym momencie amperomierz silników trakcyjnych powinien wskazać wzrost natężenia prądu.
 
<!--T:281-->
Aby przyspieszyć, należy stopniowo zwiększać pozycję nastawnika jazdy (klawisz <code>Num+</code>), tym samym zwiększając prąd płynący do silników.
 
=== Technika jazdy === <!--T:9-->
 
<!--T:282-->
Podobnie jak w innych polskich lokomotywach z rozruchem oporowym, dobra technika jazdy polega na unikaniu dłuższej jazdy na oporach rozruchowych, aby zapobiec ich przepaleniu.
 
<!--T:283-->
Należy dążyć do szybkiego przejścia przez pozycje oporowe i kontynuować jazdę na pozycjach bezoporowych (pozycje 19 i 31).
 
<!--T:284-->
Opory rozruchowe lokomotywy EP09 są szczególnie słabe i podatne na przepalenia, dlatego jazda na pozycjach bezoporowych jest tym bardziej wskazana.
 
=== Hamowanie === <!--T:10-->


<!--T:3-->
<!--T:285-->
Po uruchomieniu symulacji, lokomotywa jest w stanie uruchomionym, tj.: z załączoną baterią, podniesionym pantografem, załączonym wyłącznikiem szybkim, przetwornicami oraz sprężarką. Po przestawieniu nastawnika kierunkowego na żądany kierunek jazdy lokomotywy, zapalają się lampki sygnalizacyjne. Przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego przez pozycję "0", traci zasilanie przekaźnik pomocniczy przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych, o czym informuje kontrolka na pulpicie. Należy wówczas dokonać zasilenia przekaźnika pomocniczego, wykorzystując przycisk odbloku przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz N). Lokomotywa staje się wówczas gotowa do jazdy.
Lokomotywa EP09 wyposażona jest w elektropneumatyczny system hamulcowy typu Oerlikon, z dodatkowym hamulcem elektrodynamicznym (rekuperacyjnym).


<!--T:4-->
<!--T:286-->
Podczas manewrów, gdy zaistnieje konieczność zmiany kabiny, należy wyłączyć całe sterowanie (poza baterią) i w drugiej kabinie dokonać ponownego uruchomienia.
Hamulec zespolony (nazywany pociągowym) działa na wszystkie wagony i lokomotywę, a dodatkowy (nazywany pomocniczym) tylko na lokomotywę w której się znajduje.


<!--T:287-->
Hamulcem zespolonym można sterować klawiszami <code>Num9</code> (pozycja w górę) i <code>Num3</code> (pozycja w dół), a hamulcem dodatkowym <code>Num7</code> (pozycja w górę) i <code>Num1</code> (pozycja w dół).


=== Rozruch i jazda ===   
== Opis pulpitu == <!--T:11-->


<!--T:5-->
<!--T:288-->
Aby ruszyć, należy ustawić koło nastawnika jazdy na pierwszą pozycję oporową (nacisnąć +). Zapali się kontrolka jazdy na oporach rozruchowych, a zgaśnie kontrolka styczników liniowych. Świadczy to o tym, że zamknęły się styczniki liniowe i powinien pojawić się prąd w obwodzie głównym. Stopniowo, każda kolejna pozycja nastawnika jazdy powoduje zamykanie się kolejnych styczników oporowych i tym samym zwiększa prąd w obwodzie silników trakcyjnych.
W poniższej tabeli znajdują się opisy działania każdego przełącznika i każdej kontrolki na pulpicie lokomotywy, wraz z odpowiadającymi numerami na zdjęciu pulpitu.


<!--T:6-->
<!--T:289-->
* Zbyt szybkie przestawienie koła nastawnika jazdy na kolejne pozycje spowoduje nie zamknięcie styczników liniowych. Należy na pierwszej pozycji jazdy odczekać, aż zamkną się styczniki liniowe, dopiero potem można kontynuować rozruch.
[[Image:EP09_kontrolki.png|center|1000px||]]
* Lokomotywa charakteryzuje się bardzo słabymi oporami rozruchowymi. Dłuższa jazda na pozycjach oporowych może doprowadzić do ich spalenia. Zatem rozruch należy prowadzić w taki sposób, aby w miarę możliwości jak najkrócej prowadzić jazdę na pozycjach oporowych i dążyć do pozycji bezoporowych (kontrolka "jazda na oporach" gaśnie).
* Pozycje nastawnika jazdy 19 i 31 są pozycjami bezoporowymi i nie ma ograniczeń czasowych utrzymywania tych pozycji.
* Na pozycjach bezoporowych, w celu zwiększenia prądu na silnikach trakcyjnych, można użyć tzw. "bocznikowania" za pomocą rączki nastawnika bocznikowania. Bocznikowanie, czyli osłabienie wzbudzenia biegunów głównych silników trakcyjnych, inaczej bocznikowanie uzwojeń. Możliwe jest pięciostopniowe osłabienie wzbudzenia i im wyższa pozycja rączki nastawnika bocznikowania, tym większe osłabienie wzbudzenia (większy prąd na silnikach).


<!--T:7-->
<!--T:290-->
[[Image:EP09_kontrolki.png|thumb|300px|right|Kontrolki Jazda/Hamowanie w kabinie]]
{| class="wikitable"
=== Hamowanie === <!--T:247-->
|-
<!--T:8-->
! Numer !! Plakietka !! Opis
Lokomotywa jest wyposażona w hamowanie elektrodynamiczne, dalej "ED". Ten rodzaj hamowania działa tylko przy pracujących przetwornicach, jak i tylko przy użyciu kranu hamulca zespolonego FV4a. Pracą hamulca ED sterują przekaźniki PHJ, a ich stan zobrazowany jest na pulpicie kontrolkami "Jazda"/"Hamowanie". Podczas biegu pociągu hamowanie ED zadziała samoczynnie podczas przestawienia kranu hamulca zespolonego w położenie hamowania. Pomimo spadku ciśnienia w przewodzie głównym, nie pojawi się ciśnienie w cylindrach hamulcowych lokomotywy, a prąd na silnikach trakcyjnych. Przy szybkości około 10-15km/h hamowanie ED zostanie wyłączone, a pojawi się ciśnienie w cylindrach hamulcowych.
|-
| 1 || OŚWIETL. PRZYC. KABINY || Przełącznik sterujący oświetleniem kabiny maszynisty
|-
| 2 || PRZYC. OŚWIETL. PRZYRZ. POMIARÓW || Przełącznik sterujący oświetleniem przyrządów pomiarowych - manometrów, amperomierzy i woltomierzy oraz prędkościomierza
|-
| 3 || SYGN CZERW. LEWY || Przełącznik światła czerwonego, lewego na przodzie lokomotywy
|-
| 4 || SYGN. CZERW. PRAWY || Przełącznik światła czerwonego, prawego na przodzie lokomotywy
|-
| 5 || PANTOGRAF TYŁ || Przełącznik podnoszenia pantografu tylnego względem obecnej kabiny
|-
| 6 || PANTOGRAF PRZÓD || Przełącznik podnoszenia pantografu przedniego względem obecnej kabiny
|-
| 7 || OGRZEWANIE POCIĄGU ZAŁ || Lampka sygnalizacyjna załączonego ogrzewania pociągu
|-
| 8 || JAZDA || Lampka sygnalizacyjna jazdy, zapala się gdy na nastawniku kierunkowym wybierzemy kierunek inny niż 0
|-
| 9 || REFLEKTOR LEWY || Przełącznik światła białego, lewego na przodzie lokomotywy
|-
| 10 || REFLEKTOR GÓRNY || Przełącznik światła białego, górnego na przodzie lokomotywy
|-
| 11 || REFLEKTOR PRAWY || Przełącznik światła białego, prawego na przodzie lokomotywy
|-
| 12 || PIASECZNICE || Przełącznik piasecznic, w pozycji załączonej lokomotywa sama będzie sypała piasek po wykryciu poślizgu
|-
| 13 || OGRZEWANIE POCIĄGU || Przełącznik załączający ogrzewanie pociągu
|-
| 14 || POŚLIZG || Lampka kontrolka wykrycia poślizgu, zapali się gdy lokomotywa wykryje nagłą zmianę prędkości
|-
| 15 || OŚWIETL. ROZKŁ. JAZDY || Przełącznik lampy oświetlającej rozkład jazdy na pulpicie
|-
| 16 || PRZYCIEMN. SHP || Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne SHP
|-
| 17 || PRZYC. LAMP. CZUWAKA || Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne czuwaka
|-
| 18 || SPRĘŻARKA || Przełącznik załączający sprężarkę
|-
| 19 || JAZDA NA OPOR. ROZRUCH. || Lampka sygnalizacyjna jazdy na oporach rozruchowych, zapala się gdy prąd do silników płynie przez opory rozruchowe
|-
| 20 || AWARIA WENTYLAC. OPORNIKÓW ROZRUCH || Lampka sygnalizacyjna awarii systemu wentylatorów oporów rozruchowych
|-
| 21 || - || Radiotelefon
|-
| 22 || PRZEKAŹNIK NADMIAROWY SILNIKÓW TRAKC. || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (zazwyczaj spowodowanym podaniem zbyt dużego prądu na silniki). Po jej zapaleniu należy przestawić nastawniki jazdy i bocznikowania na pozycję zerową i użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 23 || PRZEK. NADMIAROWE SILN. SPRĘŻ. I GRZ. POC. || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silnika sprężarki lub/i grzania pociągu. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 24 || PRZEK. RÓŻNICOWY OBW. GŁÓWNEGO || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodu głównego. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36) i ponownie zamknąć wyłącznik szybki.
|-
| 25 || WYŁĄCZNIK SZYBKI ZAŁĄCZONY || Lampka sygnalizująca stan wyłącznika szybkiego, pali się kiedy wyłącznik szybki jest zamknięty.
|-
| 26 || PRZETWORNICE ZAŁĄCZONE || Lampka sygnalizacyjna stanu przetwornic
|-
| 27 || AWARIA PANTOGR. || Przycisk awaryjnego opuszczania pantografów
|-
| 28 || STYCZ. LIN. WYŁĄCZ. || Lampka sygnalizująca wyłączenie się styczników liniowych i gotowość do jazdy
|-
| 29 || HAMOWANIE || Lampka sygnalizująca pracę hamulca elektrodynamicznego
|-
| 30 || PRZYCIEMNIENIE REFLEKTORÓW GŁÓWNYCH || Przełącznik przyciemniający wszystkie światła na czole lokomotywy
|-
| 31 || PRZYCIEMNIENIE REFL. PRAWEGO || Przełącznik przyciemniający tylko prawy reflektor na czole lokomotywy
|-
| 32 || PRZEK. NADM. PRZETW. 1 || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego pierwszej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 33 || PRZEK. NADMIAR. PRZETWOR 2 || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego drugiej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
|-
| 34 || PRZEKAŹNIK RÓŻNICOWY OBW. POMOCNICZYCH || Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodów pomocniczych. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36).
|-
| 35 || ODBLOK. PRZEK. NADMIAROWYCH || Przycisk służący do odblokowania przekaźników nadmiarowych
|-
| 36 || ODBLOK. PRZEK. RÓŻNICOWYCH I NADM. HAMOW. || Przycisk służący do odblokowania przekaźników różnicowych oraz przekaźnika nadmiarowego hamowania
|-
| 37 || WYŁĄCZNIK SZYBKI WYŁĄCZONY || Przełącznik załączający wyłącznik szybki
|-
| 38 || PRZETWORNICE || Przełącznik załączający przetwornice
|-
| 39 || WYŁĄCZENIE STYCZNIKÓW LINIOWYCH || Przycisk wyłączający styczniki liniowe, po ich wyłączeniu prąd do silników zostaje odcięty
|-
| 40 || LUZOWANIE HAMULCA || Przycisk służący do impulsywnego popełnienia przewodu głównego.
|-
| 41 || KONTROLA LAMPEK SYGNALIZACYJNYCH || Przycisk zapalający wszystkie lampki sygnalizacyjne na pulpicie
|-
| 42 || IMPULS ZAŁĄCZ. WYŁĄCZNIKA SZYBKIEGO || Przycisk wzbudzający zamknięcie się wyłącznika szybkiego
|-
| 43 || S.H.P || Przycisk służący do kasowania ostrzeżeń systemu SHP oraz zbijania czuwaka
|-
| 44 || WYCIERACZKA || Przełącznik sterujący pracą wycieraczki na prawej, przedniej szybie
|-
| 45 || - || Nastawnik bocznikowania
|-
| 46 || - || Nastawnik jazdy
|-
| 47 || - || Nastawnik kierunkowy
|-
| 48 || AMPEROMIERZ NN || Amperomierz niskiego natężenia - natężenia prądu wychodzącego z baterii
|-
| 49 || WOLTOMIERZ NN || Woltomierz niskiego napięcia - napięcia baterii
|-
| 50 || AMPEROMIERZ WN1 || Amperomierz prądu płynącego do silników na pierwszym wózku
|-
| 51 || AMPEROMIERZ WN2 || Amperomierz prądu płynącego do silników na drugim wózku
|-
| 52 || WOLTOMIERZ WN || Woltomierz napięcia w sieci trakcyjnej
|-
| 53 || - || Prędkościomierz Hasler
|-
| 54 || SYRENA || Dźwignia sygnału dźwiękowego
|-
| 55 || CZUW.-SHP-CZUW. || Lampki systemów czuwaka i SHP
|-
| 56 || MANOMETR CYLINDRA HAM. || Manometr pokazujący ciśnienie w cylindrach hamulcowych lokomotywy
|-
| 57 || MANOMETR PRZEW. GŁ. || Manometr pokazujący ciśnienie w przewodzie głównym pociągu
|-
| 58 || MANOMETR ZBIORNIKA GŁ. || Manometr pokazujący ciśnienie w zbiorniku głównym lokomotywy
|-
| 59 || - || Kran hamulca zespolonego
|-
| 60 || - || Kran hamulca lokomotywy
|}
</translate>

Latest revision as of 23:59, 29 November 2025

Other languages:

Lokomotywa EP09

Lokomotywa EP09
Kabina lokomotywy EP09

Lokomotywa EP09 to polska elektryczna lokomotywa pasażerska zaprojektowana do prowadzenia pociągów ekspresowych z dużą prędkością. Produkowana na przełomie lat 80. i 90. we wrocławskich zakładach Pafawag, była pierwszą lokomotywą polskiej konstrukcji zdolną do prowadzenia pociągów ze stałą prędkością 160km/h. Wyposażona była w nowoczesne jak na swoje czasy rozwiązania techniczne, takie jak hamulec elektrodynamiczny czy impulsowe sterowanie rozruchem oporowym. Do dzisiaj lokomotywy tej serii przemierzają polskie szlaki kolejowe, będąc jedną z najbardziej rozpoznawalnych lokomotyw pospiesznych w Polsce.

Procedury

Uruchomienie lokomotywy

Pulpit pomocnika maszynisty

Uruchamianie lokomotywy należy zacząć od przestawienia przełącznika "Rozrząd" w pozycję "1". Przełącznik ten znajduje się po lewej stronie kabiny, na pulpicie pomocnika.

Na nastawniku kierunkowym należy ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze Page Up lub Page Down). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.

Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz N).

Następnie można przystąpić do podniesienia pantografów (klawisze O i P). To jaki pantograf powinien być podniesiony, zależy od kierunku jazdy. W normalnych warunkach jeździ się na tylnym pantografie, a przedni zostawiony jest do sytuacji awaryjnych.

Po podniesieniu pantografów trzeba odczekać kilka sekund aż dotkną sieci trakcyjnej. Gdy to nastąpi, na woltomierzu wysokiego napięcia będzie można zaobserwować wzrost napięcia z zera do wartości ok. 3kV.

Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawiszem M) oraz jego zamknięcie (klawisze Shift + M). Zamknięty wyłącznik szybki będzie sygnalizowany lampką na pulpicie.

Następnie należy załączyć przetwornice (klawisz X) oraz poczekać na ustabilizowanie sie prądu ładowania baterii. Ten proces należy monitorować na amperomierzu niskiego napięcia.

Kolejny krok to załączenie sprężarki (klawisz C) i poczekanie na napełnienie się zbiornika głównego. Kiedy na manometrze zbiornika głównego zaobserwujemy przekroczenie wartości 5 bar, można przystąpić do popełnienia przewodu głównego.

W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz Num.) oraz przytrzymać przycisk luzowania hamulca (klawisz Num6) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią. Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.

Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz Num4).

Ostatnią czynnością jest odblokowanie przekaźników nadmiarowych (klawisz N).

Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.

Start na ciepło

Gdy przy edytowaniu składu odznaczymy opcję "Zimny start", po uruchomieniu symulacji lokomotywa będzie znajdować się w stanie prawie uruchomionym.

Pierwszą czynnością, jaką należy wykonać, aby przygotować się do jazdy, jest przestawienie nastawnika kierunkowego w żądanym kierunku (klawisze Page Up lub Page Down). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.

Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz N).

Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawisze Shift + M) i odhamowanie składu. W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz Num.) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią. Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.

Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz Num4).

Następnie należy odblokować przekaźnik nadmiarowy silników trakcyjnych (klawisz N).

Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.

Wyłączanie lokomotywy

Przed przystąpieniem do wyłączania lokomotywy należy upewnić się że jest ona zahamowana, a nastawniki jazdy i bocznikowania znajdują się w pozycjach "0".

Następnie należy:

  • wyłączyć sprężarkę (klawisz C),
  • wyłączyć przetwornicę (klawisz X),
  • wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz M),
  • opuścić pantografy (klawisze O i P),
  • ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz Num9 – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
  • przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze Page Up lub Page Down).
  • przestawić przełącznik "Rozrząd" na pulpicie pomocnika w pozycję "0".

Gdy wszystkie czynności zostaną wykonane w odpowiedniej kolejności, lokomotywa zostanie wyłączona.

Zmiana kabiny

Procedurę zmiany kabiny należy rozpocząć od wyłączenia sterowania w aktualnie aktywnej kabinie.

Aby to uczynić, należy upewnić się, czy nastawniki jazdy oraz bocznikowania znajdują się w pozycji „0”.

Następnie trzeba:

  • wyłączyć sprężarkę (klawisz C),
  • wyłączyć przetwornicę (klawisz X),
  • wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz M),
  • opuścić pantografy (klawisze O i P),
  • ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz Num9 – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
  • przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze Page Up lub Page Down).

Po wykonaniu powyższych czynności należy udać się do pulpitu pomocnika, znajdującego się po lewej stronie kabiny, i przekręcić przełącznik „Rozrząd” w pozycję „0”.

Następnie można przejść do drugiej kabiny (klawisz Tab) i rozpocząć uruchamianie pojazdu, wykonując wcześniejsze czynności w odwrotnej kolejności:

  • załączyć rozrząd na pulpicie pomocnika,
  • ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze Page Up lub Page Down),
  • przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz Num4),
  • podnieść pantografy (klawisze O i P),
  • poczekać na pojawienie się napięcia z sieci trakcyjnej na woltomierzu wysokiego napięcia,
  • przełączyć dźwigienkę wyłącznika szybkiego w pozycję załączoną (klawisz M),
  • zamknąć wyłącznik szybki (klawisze Shift + M),
  • załączyć przetwornicę (klawisz X),
  • załączyć sprężarkę (klawisz C),
  • zasilić przekaźnik pomocniczy przyciskiem odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz N).

Wykonanie wszystkich powyższych czynności w odpowiedniej kolejności oznacza poprawne przeprowadzenie zmiany kabiny.

Jazda i hamowanie

Nastawnik jazdy

Nastawnik jazdy, w formie koła, służy do dobierania odpowiednich położeń oporów rozruchowych, moderujących prąd idący do silników trakcyjnych.

Przy przestawieniu nastawnika z pozycji zerowej na pierwszą, załączają się styczniki liniowe, a na silniki trakcyjne podany jest prąd. Na każdej pozycji nastawnika (poza 0, 19 i 31) dobierana jest odpowiednia kombinacja oporników (oporów rozruchowych), tak aby na większych pozycjach natężenie prądu płynącego do silnika było większe.

Przepływ prądu przez opory rozruchowe, generuje duże ilości ciepła, a w dalszej perspektywie może doprowadzić do ich przepalenia, które skutkuje unieruchomieniem pojazdu.

Dodatkowo, na nastawniku znajdują się dwie pozycje bezoporowe - 19 i 31 (nazywane odpowiednio pozycją szeregową i równoległą). Są to ustawienia w których prąd płynący do silników trakcyjnych nie przechodzi przez żadne opory.

Nastawnik bocznikowania

Na pozycjach bezoporowych można użyć tzw. „bocznikowania” (klawisze Num/ i Num*). Bocznikowanie to osłabienie wzbudzenia biegunów silników trakcyjnych, które skutkuje podaniem większego prądu na silnik.

Lokomotywa wyposażona jest w pięć stopni bocznikowania — im wyższy stopień, tym większy prąd podany na silnik. Rączka bocznikowania znajduje się za kołem nastawnika jazdy, po lewej stronie.

Rozruch

Aby ruszyć, należy przestawić nastawnik jazdy na pierwszą pozycję (klawisz Num+) i odczekać chwilę na zamknięcie się styczników liniowych.

Gdy to nastąpi, zapali się kontrolka „Jazda na oporach rozruchowych”, a zgaśnie „Styczniki liniowe wyłączone”. W tym momencie amperomierz silników trakcyjnych powinien wskazać wzrost natężenia prądu.

Aby przyspieszyć, należy stopniowo zwiększać pozycję nastawnika jazdy (klawisz Num+), tym samym zwiększając prąd płynący do silników.

Technika jazdy

Podobnie jak w innych polskich lokomotywach z rozruchem oporowym, dobra technika jazdy polega na unikaniu dłuższej jazdy na oporach rozruchowych, aby zapobiec ich przepaleniu.

Należy dążyć do szybkiego przejścia przez pozycje oporowe i kontynuować jazdę na pozycjach bezoporowych (pozycje 19 i 31).

Opory rozruchowe lokomotywy EP09 są szczególnie słabe i podatne na przepalenia, dlatego jazda na pozycjach bezoporowych jest tym bardziej wskazana.

Hamowanie

Lokomotywa EP09 wyposażona jest w elektropneumatyczny system hamulcowy typu Oerlikon, z dodatkowym hamulcem elektrodynamicznym (rekuperacyjnym).

Hamulec zespolony (nazywany pociągowym) działa na wszystkie wagony i lokomotywę, a dodatkowy (nazywany pomocniczym) tylko na lokomotywę w której się znajduje.

Hamulcem zespolonym można sterować klawiszami Num9 (pozycja w górę) i Num3 (pozycja w dół), a hamulcem dodatkowym Num7 (pozycja w górę) i Num1 (pozycja w dół).

Opis pulpitu

W poniższej tabeli znajdują się opisy działania każdego przełącznika i każdej kontrolki na pulpicie lokomotywy, wraz z odpowiadającymi numerami na zdjęciu pulpitu.

Numer Plakietka Opis
1 OŚWIETL. PRZYC. KABINY Przełącznik sterujący oświetleniem kabiny maszynisty
2 PRZYC. OŚWIETL. PRZYRZ. POMIARÓW Przełącznik sterujący oświetleniem przyrządów pomiarowych - manometrów, amperomierzy i woltomierzy oraz prędkościomierza
3 SYGN CZERW. LEWY Przełącznik światła czerwonego, lewego na przodzie lokomotywy
4 SYGN. CZERW. PRAWY Przełącznik światła czerwonego, prawego na przodzie lokomotywy
5 PANTOGRAF TYŁ Przełącznik podnoszenia pantografu tylnego względem obecnej kabiny
6 PANTOGRAF PRZÓD Przełącznik podnoszenia pantografu przedniego względem obecnej kabiny
7 OGRZEWANIE POCIĄGU ZAŁ Lampka sygnalizacyjna załączonego ogrzewania pociągu
8 JAZDA Lampka sygnalizacyjna jazdy, zapala się gdy na nastawniku kierunkowym wybierzemy kierunek inny niż 0
9 REFLEKTOR LEWY Przełącznik światła białego, lewego na przodzie lokomotywy
10 REFLEKTOR GÓRNY Przełącznik światła białego, górnego na przodzie lokomotywy
11 REFLEKTOR PRAWY Przełącznik światła białego, prawego na przodzie lokomotywy
12 PIASECZNICE Przełącznik piasecznic, w pozycji załączonej lokomotywa sama będzie sypała piasek po wykryciu poślizgu
13 OGRZEWANIE POCIĄGU Przełącznik załączający ogrzewanie pociągu
14 POŚLIZG Lampka kontrolka wykrycia poślizgu, zapali się gdy lokomotywa wykryje nagłą zmianę prędkości
15 OŚWIETL. ROZKŁ. JAZDY Przełącznik lampy oświetlającej rozkład jazdy na pulpicie
16 PRZYCIEMN. SHP Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne SHP
17 PRZYC. LAMP. CZUWAKA Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne czuwaka
18 SPRĘŻARKA Przełącznik załączający sprężarkę
19 JAZDA NA OPOR. ROZRUCH. Lampka sygnalizacyjna jazdy na oporach rozruchowych, zapala się gdy prąd do silników płynie przez opory rozruchowe
20 AWARIA WENTYLAC. OPORNIKÓW ROZRUCH Lampka sygnalizacyjna awarii systemu wentylatorów oporów rozruchowych
21 - Radiotelefon
22 PRZEKAŹNIK NADMIAROWY SILNIKÓW TRAKC. Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (zazwyczaj spowodowanym podaniem zbyt dużego prądu na silniki). Po jej zapaleniu należy przestawić nastawniki jazdy i bocznikowania na pozycję zerową i użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
23 PRZEK. NADMIAROWE SILN. SPRĘŻ. I GRZ. POC. Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silnika sprężarki lub/i grzania pociągu. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
24 PRZEK. RÓŻNICOWY OBW. GŁÓWNEGO Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodu głównego. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36) i ponownie zamknąć wyłącznik szybki.
25 WYŁĄCZNIK SZYBKI ZAŁĄCZONY Lampka sygnalizująca stan wyłącznika szybkiego, pali się kiedy wyłącznik szybki jest zamknięty.
26 PRZETWORNICE ZAŁĄCZONE Lampka sygnalizacyjna stanu przetwornic
27 AWARIA PANTOGR. Przycisk awaryjnego opuszczania pantografów
28 STYCZ. LIN. WYŁĄCZ. Lampka sygnalizująca wyłączenie się styczników liniowych i gotowość do jazdy
29 HAMOWANIE Lampka sygnalizująca pracę hamulca elektrodynamicznego
30 PRZYCIEMNIENIE REFLEKTORÓW GŁÓWNYCH Przełącznik przyciemniający wszystkie światła na czole lokomotywy
31 PRZYCIEMNIENIE REFL. PRAWEGO Przełącznik przyciemniający tylko prawy reflektor na czole lokomotywy
32 PRZEK. NADM. PRZETW. 1 Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego pierwszej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
33 PRZEK. NADMIAR. PRZETWOR 2 Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego drugiej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
34 PRZEKAŹNIK RÓŻNICOWY OBW. POMOCNICZYCH Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodów pomocniczych. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36).
35 ODBLOK. PRZEK. NADMIAROWYCH Przycisk służący do odblokowania przekaźników nadmiarowych
36 ODBLOK. PRZEK. RÓŻNICOWYCH I NADM. HAMOW. Przycisk służący do odblokowania przekaźników różnicowych oraz przekaźnika nadmiarowego hamowania
37 WYŁĄCZNIK SZYBKI WYŁĄCZONY Przełącznik załączający wyłącznik szybki
38 PRZETWORNICE Przełącznik załączający przetwornice
39 WYŁĄCZENIE STYCZNIKÓW LINIOWYCH Przycisk wyłączający styczniki liniowe, po ich wyłączeniu prąd do silników zostaje odcięty
40 LUZOWANIE HAMULCA Przycisk służący do impulsywnego popełnienia przewodu głównego.
41 KONTROLA LAMPEK SYGNALIZACYJNYCH Przycisk zapalający wszystkie lampki sygnalizacyjne na pulpicie
42 IMPULS ZAŁĄCZ. WYŁĄCZNIKA SZYBKIEGO Przycisk wzbudzający zamknięcie się wyłącznika szybkiego
43 S.H.P Przycisk służący do kasowania ostrzeżeń systemu SHP oraz zbijania czuwaka
44 WYCIERACZKA Przełącznik sterujący pracą wycieraczki na prawej, przedniej szybie
45 - Nastawnik bocznikowania
46 - Nastawnik jazdy
47 - Nastawnik kierunkowy
48 AMPEROMIERZ NN Amperomierz niskiego natężenia - natężenia prądu wychodzącego z baterii
49 WOLTOMIERZ NN Woltomierz niskiego napięcia - napięcia baterii
50 AMPEROMIERZ WN1 Amperomierz prądu płynącego do silników na pierwszym wózku
51 AMPEROMIERZ WN2 Amperomierz prądu płynącego do silników na drugim wózku
52 WOLTOMIERZ WN Woltomierz napięcia w sieci trakcyjnej
53 - Prędkościomierz Hasler
54 SYRENA Dźwignia sygnału dźwiękowego
55 CZUW.-SHP-CZUW. Lampki systemów czuwaka i SHP
56 MANOMETR CYLINDRA HAM. Manometr pokazujący ciśnienie w cylindrach hamulcowych lokomotywy
57 MANOMETR PRZEW. GŁ. Manometr pokazujący ciśnienie w przewodzie głównym pociągu
58 MANOMETR ZBIORNIKA GŁ. Manometr pokazujący ciśnienie w zbiorniku głównym lokomotywy
59 - Kran hamulca zespolonego
60 - Kran hamulca lokomotywy
Retrieved from "https://wiki.ttsk.ngo/index.php?title=Tabor/Obsługa/Obsługa_i_sterowanie_EP09&oldid=7645"