Tabor/Obsługa/Obsługa i sterowanie EP09

Lokomotywa EP09

Lokomotywa EP09

Kabina lokomotywy EP09

Lokomotywa EP09 to polska elektryczna lokomotywa pasażerska, zaprojektowana do prowadzenia pociągów ekspresowych z dużą prędkością. Produkowana na przełomie lat 80 i 90 we Wrocławskich zakładach Pafawag, była pierwszą lokomotywą polskiej konstrukcji zdolną do prowadzenia pociągów ze stałą prędkością 160km/h. Wyposażona była w nowoczesne jak na swoje czasy rozwiązania techniczne, takie jak hamulec elektrodynamiczny czy impulsowe sterowanie rozruchem oporowym. Do dzisiaj lokomotywy tej serii przemierzają polskie szlaki kolejowe, będąc jedną z najbardziej rozpoznawalnych lokomotyw pospiesznych w Polsce.

Procedury

Uruchomienie lokomotywy

Pulpit pomocnika maszynisty

Uruchamianie lokomotywy należy zacząć od przestawienia przełącznika "Rozrząd" w pozycję "1". Przełącznik ten znajduje się po lewej stronie kabiny, na pulpicie pomocnika.

Na nastawniku kierunkowym należy ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze D lub R). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.

Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz N).

Następnie można przystąpić do podniesienia pantografów (klawisze O i P). To jaki pantograf powinien być podniesiony, zależy od kierunku jazdy. W normalnych warunkach jeździ się na tylnym pantografie, a przedni zostawiony jest do sytuacji awaryjnych.

Po podniesieniu pantografów trzeba odczekać kilka sekund aż dotkną sieci trakcyjnej. Gdy to nastąpi, na woltomierzu wysokiego napięcia będzie można zaobserwować wzrost napięcia z zera, do wartości ok. 3kV.

Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawiszem M) oraz jego zamknięcie (klawisze Shift + M). Zamknięty wyłącznik szybki będzie sygnalizowany lampką na pulpicie.

Następnie należy załączyć przetwornice (klawisz X) oraz poczekać na ustabilizowanie sie prądu ładowania baterii. Ten proces należy monitorować na amperomierzu niskiego napięcia.

Kolejny krok to załączenie sprężarki (klawisz C) i poczekanie na napełnienie się zbiornika głównego. Kiedy na manometrze zbiornika głównego zaobserwujemy przekroczenie wartości 5 bar, można przystąpić do popełnienia przewodu głównego.

W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz Num.) oraz przytrzymać przycisk luzowania hamulca (klawisz Num6) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią.

Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.

Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz Num6).

Ostatnią czynnością jest odblokowanie przekaźników nadmiarowych (klawisz N).

Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.

Start na ciepło

Gdy przy edytowaniu składu odznaczymy opcję "Zimny start", po uruchomieniu symulacji lokomotywa będzie znajdować się w stanie prawie uruchomionym.

Pierwszą czynnością, jaką należy wykonać, aby przygotować się do jazdy, jest przestawienie nastawnika kierunkowego w żądanym kierunku (klawisze D lub R). Po ustawieniu kierunku zapalą się lampki kontrolne po lewej stronie pulpitu.

Należy pamiętać, że przy każdym przestawieniu nastawnika kierunkowego na lub przez pozycję „0” trzeba zasilić przekaźnik pomocniczy, naciskając przycisk odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz N).

Kolejnym krokiem jest załączenie wyłącznika szybkiego (klawisze Shift + M) i odhamowanie składu.

W tym celu należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję luzowania (klawisz Num.) i poczekać, aż ciśnienie w przewodzie głównym osiągnie 0,5 MPa, a cylindry hamulcowe się opróżnią.

Czynności te należy monitorować na manometrach znajdujących się po prawej stronie pulpitu.

Gdy manometr cylindrów hamulcowych będzie wskazywał wartości bliskie zeru, należy przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz Num4).

Następnie należy odblokować przekaźnik nadmiarowy silników trakcyjnych (klawisz N).

Po wykonaniu wszystkich powyższych czynności lokomotywa jest gotowa do jazdy.

Wyłączanie lokomotywy

Przed przystąpieniem do wyłączania lokomotywy należy upewnić się że jest ona zahamowana, a nastawniki jazdy i bocznikowania znajdują się w pozycjach "0".

Następnie należy:

• wyłączyć sprężarkę (klawisz C),
• wyłączyć przetwornicę (klawisz X),
• wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz M),
• opuścić pantografy (klawisze O i P),
• ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz Num9 – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
• przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze D lub R).
• przestawić przełącznik "Rozrząd" na pulpicie pomocnika, w pozycję "0".

Gdy wszystkie czynności zostaną wykonane w odpowiedniej kolejności, lokomotywa zostanie wyłączona.

Zmiana kabiny

Procedurę zmiany kabiny należy rozpocząć od wyłączenia sterowania w aktualnie aktywnej kabinie.

Aby to uczynić, należy upewnić się, czy nastawniki jazdy oraz bocznikowania znajdują się w pozycji „0”.

Następnie trzeba:

• wyłączyć sprężarkę (klawisz C),
• wyłączyć przetwornicę (klawisz X),
• wyłączyć wyłącznik szybki (klawisz M),
• opuścić pantografy (klawisze O i P),
• ustawić kran hamulca zespolonego w pozycję odcięcia (klawisz Num9 – aż kran znajdzie się w krańcowym położeniu),
• przestawić nastawnik kierunkowy na pozycję „0” (klawisze D lub R).

Po wykonaniu powyższych czynności należy udać się do pulpitu pomocnika, znajdującego się po lewej stronie kabiny, i przekręcić przełącznik „Rozrząd” w pozycję „0”.

Następnie można przejść do drugiej kabiny (klawisz Tab) i rozpocząć uruchamianie pojazdu, wykonując wcześniejsze czynności w odwrotnej kolejności:

• załączyć rozrząd na pulpicie pomocnika,
• ustawić żądany kierunek jazdy (klawisze D lub R),
• przestawić kran hamulca zespolonego w pozycję jazdy (klawisz Num4),
• podnieść pantografy (klawisze O i P),
• poczekać na pojawienie się napięcia z sieci trakcyjnej na woltomierzu wysokiego napięcia,
• przełączyć dźwigienkę wyłącznika szybkiego w pozycję załączoną (klawisz M),
• zamknąć wyłącznik szybki (klawisze Shift + M),
• załączyć przetwornicę (klawisz X),
• załączyć sprężarkę (klawisz C),
• zasilić przekaźnik pomocniczy przyciskiem odblokowania przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (klawisz N).

Wykonanie wszystkich powyższych czynności w odpowiedniej kolejności oznacza poprawne przeprowadzenie zmiany kabiny.

Jazda i hamowanie

Nastawnik jazdy

Nastawnik jazdy, w formie koła, służy do dobierania odpowiednich położeń oporów rozruchowych, moderujących prąd idący do silników trakcyjnych.

Przy przestawieniu nastawnika z pozycji zerowej na pierwszą, załączają się styczniki liniowe, a na silniki trakcyjne podany jest prąd. Na każdej pozycji nastawnika (poza 0, 19 i 31) dobierana jest odpowiednia kombinacja oporników (oporów rozruchowych), tak aby na większych pozycjach natężenie prądu płynącego do silnika było większe.

Przepływ prądu przez opory rozruchowe, generuje duże ilości ciepła, a w dalszej perspektywie może doprowadzić do ich przepalenia, które skutkuje unieruchomieniem pojazdu.

Dodatkowo, na nastawniku znajdują się dwie pozycje bezoporowe - 19 i 31 (nazywane odpowiednio pozycją szeregową i równoległą). Są to ustawienia w których prąd płynący do silników trakcyjnych nie przechodzi przez żadne opory.

Nastawnik bocznikowania

Na pozycjach bezoporowych można użyć tzw. „bocznikowania” (klawisze Num/ i Num*). Bocznikowanie to osłabienie wzbudzenia biegunów silników trakcyjnych, które skutkuje podaniem większego prądu na silnik.

Lokomotywa wyposażona jest w pięć stopni bocznikowania — im wyższy stopień, tym większy prąd podany na silnik. Rączka bocznikowania znajduje się za kołem nastawnika jazdy, po lewej stronie.

Rozruch

Aby ruszyć, należy przestawić nastawnik jazdy na pierwszą pozycję (klawisz Num+) i odczekać chwilę na zamknięcie się styczników liniowych.

Gdy to nastąpi, zapali się kontrolka „Jazda na oporach rozruchowych”, a zgaśnie „Styczniki liniowe wyłączone”. W tym momencie amperomierz silników trakcyjnych powinien wskazać wzrost natężenia prądu.

Aby przyspieszyć, należy stopniowo zwiększać pozycję nastawnika jazdy (klawisz Num+), tym samym zwiększając prąd płynący do silników.

Technika jazdy

Podobnie jak w innych polskich lokomotywach z rozruchem oporowym, dobra technika jazdy polega na unikaniu dłuższej jazdy na oporach rozruchowych, aby zapobiec ich przepaleniu.

Należy dążyć do szybkiego przejścia przez pozycje oporowe i kontynuować jazdę na pozycjach bezoporowych (pozycje 19 i 31).

Opory rozruchowe lokomotywy EP09 są szczególnie słabe i podatne na przepalenia, dlatego jazda na pozycjach bezoporowych jest tym bardziej wskazana.

Hamowanie

Lokomotywa EP09 wyposażona jest w elektropneumatyczny system hamulcowy typu Oerlikon, z dodatkowym hamulcem elektrodynamicznym (rekuperacyjnym).

Hamulec zespolony (nazywany pociągowym) działa na wszystkie wagony i lokomotywę, a dodatkowy (nazywany pomocniczym) tylko na lokomotywę w której się znajduje.

Hamulcem zespolonym można sterować klawiszami Num9 (pozycja w górę) i Num3 (pozycja w dół), a hamulcem dodatkowym Num7 (pozycja w górę) i Num1 (pozycja w dół).

Opis pulpitu

W poniższej tabeli znajdują się opisy działania każdego przełącznika i każdej kontrolki w na pulpicie lokomotywy, wraz z odpowiadającymi numerami na zdjęciu pulpitu.

Numer	Plakietka	Opis
1	OŚWIETL. PRZYC. KABINY	Przełącznik sterujący oświetleniem kabiny maszynisty
2	PRZYC. OŚWIETL. PRZYRZ. POMIARÓW	Przełącznik sterujący oświetleniem przyrządów pomiarowych - manometrów, amperomierzy i woltomierzy oraz prędkościomierza
3	SYGN CZERW. LEWY	Przełącznik światła czerwonego, lewego na przodzie lokomotywy
4	SYGN. CZERW. PRAWY	Przełącznik światła czerwonego, prawego na przodzie lokomotywy
5	PANTOGRAF TYŁ	Przełącznik podnoszenia pantografu tylnego względem obecnej kabiny
6	PANTOGRAF PRZÓD	Przełącznik podnoszenia pantografu przedniego względem obecnej kabiny
7	OGRZEWANIE POCIĄGU ZAŁ	Lampka sygnalizacyjna załączonego ogrzewania pociągu
8	JAZDA	Lampka sygnalizacyjna jazdy, zapala się gdy na nastawniku kierunkowym wybierzemy kierunek inny niż 0
9	REFLEKTOR LEWY	Przełącznik światła białego, lewego na przodzie lokomotywy
10	REFLEKTOR GÓRNY	Przełącznik światła białego, górnego na przodzie lokomotywy
11	REFLEKTOR PRAWY	Przełącznik światła białego, prawego na przodzie lokomotywy
12	PIASECZNICE	Przełącznik piasecznic, w pozycji załączonej lokomotywa sama będzie sypała piasek po wykryciu poślizgu
13	OGRZEWANIE POCIĄGU	Przełącznik załączający ogrzewanie pociągu
14	POŚLIZG	Lampka kontrolka wykrycia poślizgu, zapali się gdy lokomotywa wykryje nagłą zmianę prędkości
15	OŚWIETL. ROZKŁ. JAZDY	Przełącznik lampy oświetlającej rozkład jazdy na pulpicie
16	PRZYCIEMN. SHP	Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne SHP
17	PRZYC. LAMP. CZUWAKA	Przełącznik przyciemniający lampki sygnalizacyjne czuwaka
18	SPRĘŻARKA	Przełącznik załączający sprężarkę
19	JAZDA NA OPOR. ROZRUCH.	Lampka sygnalizacyjna jazdy na oporach rozruchowych, zapala się gdy prąd do silników płynie przez opory rozruchowe
20	AWARIA WENTYLAC. OPORNIKÓW ROZRUCH	Lampka sygnalizacyjna awarii systemu wentylatorów oporów rozruchowych
21	-	Radiotelefon
22	PRZEKAŹNIK NADMIAROWY SILNIKÓW TRAKC.	Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silników trakcyjnych (zazwyczaj spowodowanym podaniem zbyt dużego prądu na silniki). Po jej zapaleniu należy przestawić nastawniki jazdy i bocznikowania na pozycję zerową i użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
23	PRZEK. NADMIAROWE SILN. SPRĘŻ. I GRZ. POC.	Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego silnika sprężarki lub/i grzania pociągu. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
24	PRZEK. RÓŻNICOWY OBW. GŁÓWNEGO	Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodu głównego. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36) i ponownie zamknąć wyłącznik szybki.
25	WYŁĄCZNIK SZYBKI ZAŁĄCZONY	Lampka sygnalizująca stan wyłącznika szybkiego, pali się kiedy wyłącznik szybki jest zamknięty.
26	PRZETWORNICE ZAŁĄCZONE	Lampka sygnalizacyjna stanu przetwornic
27	AWARIA PANTOGR.	Przycisk awaryjnego opuszczania pantografów
28	STYCZ. LIN. WYŁĄCZ.	Lampka sygnalizująca wyłączenie się styczników liniowych i gotowość do jazdy
29	HAMOWANIE	Lampka sygnalizująca pracę hamulca elektrodynamicznego
30	PRZYCIEMNIENIE REFLEKTORÓW GŁÓWNYCH	Przełącznik przyciemniający wszystkie światła na czole lokomotywy
31	PRZYCIEMNIENIE REFL. PRAWEGO	Przełącznik przyciemniający tylko prawy reflektor na czole lokomotywy
32	PRZEK. NADM. PRZETW. 1	Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego pierwszej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
33	PRZEK. NADMIAR. PRZETWOR 2	Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika nadmiarowego drugiej przetwornicy. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników nadmiarowych (klawisz N)(numer 35).
34	PRZEKAŹNIK RÓŻNICOWY OBW. POMOCNICZYCH	Lampka sygnalizująca zadziałanie przekaźnika różnicowego obwodów pomocniczych. Po jej zapaleniu należy użyć przycisku odblokowania przekaźników różnicowych i nadmiarowego hamowania (numer 36).
35	ODBLOK. PRZEK. NADMIAROWYCH	Przycisk służący do odblokowania przekaźników nadmiarowych
36	ODBLOK. PRZEK. RÓŻNICOWYCH I NADM. HAMOW.	Przycisk służący do odblokowania przekaźników różnicowych oraz przekaźnika nadmiarowego hamowania
37	WYŁĄCZNIK SZYBKI WYŁĄCZONY	Przełącznik załączający wyłącznik szybki
38	PRZETWORNICE	Przełącznik załączający przetwornice
39	WYŁĄCZENIE STYCZNIKÓW LINIOWYCH	Przycisk wyłączający styczniki liniowe, po ich wyłączeniu prąd do silników zostaje odcięty
40	LUZOWANIE HAMULCA	Przycisk służący do impulsywnego popełnienia przewodu głównego.
41	KONTROLA LAMPEK SYGNALIZACYJNYCH	Przycisk zapalający wszystkie lampki sygnalizacyjne na pulpicie
42	IMPULS ZAŁĄCZ. WYŁĄCZNIKA SZYBKIEGO	Przycisk wzbudzający zamknięcie się wyłącznika szybkiego
43	S.H.P	Przycisk służący do kasowania ostrzeżeń systemu SHP oraz zbijania czuwaka
44	WYCIERACZKA	Przełącznik sterujący pracą wycieraczki na prawej, przedniej szybie
45	-	Nastawnik bocznikowania
46	-	Nastawnik jazdy
47	-	Nastawnik kierunkowy
48	AMPEROMIERZ NN	Amperomierz niskiego natężenia - natężenia prądu wychodzącego z baterii
49	WOLTOMIERZ NN	Woltomierz niskiego napięcia - napięcia baterii
50	AMPEROMIERZ WN1	Amperomierz prądu płynącego do silników na pierwszym wózku
51	AMPEROMIERZ WN2	Amperomierz prądu płynącego do silników na drugim wózku
52	WOLTOMIERZ WN	Woltomierz napięcia w sieci trakcyjnej
53	-	Prędkościomierz Hasler
54	SYRENA	Dźwignia sygnału dźwiękowego
55	CZUW.-SHP-CZUW.	Lampki systemów czuwaka i SHP
56	MANOMETR CYLINDRA HAM.	Manometr pokazujący ciśnienie z cylindrach hamulcowych lokomotywy
57	MANOMETR PRZEW. GŁ.	Manometr pokazujący ciśnienie w przewodzie głównym pociągu
58	MANOMETR ZBIORNIKA GŁ.	Manometr pokazujący ciśnienie w zbiorniku głównym lokomotywy
59	-	Kran hamulca zespolonego
60	-	Kran hamulca lokomotywy