Sygnalizacja świetlna
Semafory półsamoczynne
Semafory półsamoczynne mają układ komór dostosowany do planowanych prędkości i potrzeb ruchowych na stacji. Semafory wjazdowe stacji są najczęściej pięciokomorowe o układzie świateł (od góry) zielony, pomarańczowy, czerwony, pomarańczowy, matowobiały. Semafory takie są stosowane również jako wyjazdowe, jeśli szlak za stacją jest wyposażony w SBL. Czasem semafory tego typu wzbogaca się o zielony, pomarańczowy lub oba pasy świetlne. Jeśli po torze, do którego odnosi się semafor będą prowadzone jazdy wyłącznie na wprost (np. nie istnieje możliwość zjazdu na tor zwrotny) stosuje się uproszczone semafory pozbawione komór świateł pomarańczowych (układ świateł: zielony, czerwony, matowobiały) lub pozbawiony jednego pomarańczowego światła (zielony, czerwony, pomarańczowy, matowobiały). Jeśli na stacji nie prowadzi się manewrów a ruch na jej terenie jest niewielki to niektóre semafory pozbawione są komory światła matowobiałego. Jeśli stacja jest stacją końcową lub pociągi nie przejeżdżają przez nią bez zatrzymania można stosować semafory bez komory światła zielonego (pomarańczowy, czerwony, pomarańczowy, biały, lub pomarańczowy, czerwony, biały).
Logika zakodowanych informacji w przekazywanych sygnałach przez semafor jest następująca:
- górne światło zawsze pokazuje dozwoloną prędkość na drugiej drodze jazdy (za następnym semaforem), a dolne i pas świetlny na pierwszej (za danym semaforem),
- jeśli świeci się tylko jedno światło to oznacza ono prędkość na drugiej drodze jazdy, prędkość na pierwszej drodze jest wtedy prędkością maksymalną na danej linii (z wyjątkiem sygnału S 1 „Stój”, kiedy jedno czerwone światło oznacza nakaz zatrzymania przed semaforem).
Jeżeli obraz sygnałowy składa się z dwóch świateł, to zezwala się na jazdę przy tym semaforze oraz przez okręg zwrotnicowy osłaniany tym semaforem z prędkością zmniejszoną do 100, 60 lub 40 km/h, o czym informuje światło dolne, zawsze pomarańczowe ciągłe, ewentualnie uzupełnione pasem świetlnym koloru zielonego lub pomarańczowego. Światło górne informuje, jaki sygnał wskazuje następny semafor. Na masztach semaforów może znajdować się również wskaźnik W21 w formie wskaźnika ledowego lub tabliczkowego. Wskazuje on podwyższenie prędkości względem sygnału wyświetlonego na semaforze (np. sygnał S10 ze wskaźnikiem W21, na którym wyświetla się wartość "5" pozwala na jazdę z prędkością do 50 km/h).
Jeżeli przy sygnalizatorze, występuje tarcza ostrzegawcza, to ona określa sygnał następnego sygnalizatora, a nie górne światło na samym sygnalizatorze.
| S1 | Sz - Sygnał zastępczy |
|---|---|
    
|
|
| stój | 20 lub 40 |
|
|
|
|
Semafory samoczynne (semafory samoczynnej blokady liniowej - tzw. SBL)
Semafory dwustawnej samoczynnej blokady liniowej posiadają dwie komory świetlne: zieloną i czerwoną. Semafory najczęściej stosowanej w Polsce blokady trzystawnej posiadają 3 lampy: zieloną, czerwoną i pomarańczową. Semafory blokady czterostawnej (używanej na liniach magistralnych o wysokiej prędkości szlakowej) posiadają taki sam układ lamp jak semafory blokady trzystawnej, lecz mogą dodatkowo wyświetlić sygnał S 3 (migające zielone światło). Sygnał ten informuje maszynistę o dwóch odstępach blokowych wolnych i, w zależności od umiejscowienia semafora na szlaku, może go zobowiązywać do ograniczenia prędkości do 100 km/h przy następnym semaforze. Dzięki temu odległość między semaforami może wynosić połowę długości drogi hamowania.
| Blokada dwustawna | |
|---|---|
| S1 | S2 |
 
|
|
| Stój | vmax |
| Blokada trzystawna | ||
|---|---|---|
| S1 | S2 | S5 |
|
|
|
|
| Stój | vmax | vmax |
| Blokada czterostawna | |||
|---|---|---|---|
| S1 | S2 | S3 | S5 |
|
|
|
|
|
| Stój | vmax | 160/100 | vmax |
Sygnał S3 na przedostatnim semaforze czterostawnej samoczynnej blokady liniowej (ze wskaźnikiem W1) oznacza, że albo wjazd na stację podany jest z prędkością ograniczoną do 40 lub 60 km/h bądź też na semaforze wjazdowym nie podano jeszcze sygnału zezwalającego na jazdę. Ten sam sygnał na ostatnim semaforze czterostawnej samoczynnej blokady liniowej (ze wskaźnikiem W18) oznacza, że wjazd podano z prędkością do 100 km/h przy semaforze wjazdowym (sygnały S6, S7, S8 lub S9 - zawsze na dole pomarańczowe ciągłe i zielony pas) lub że następujące po semaforze wjazdowym urządzenie wskazuje sygnał S1 "Stój" (sygnał S5 na semaforze obsługiwanym - jedno pomarańczowe światło ciągłe). Na blokadzie trzystawnej sygnał S3 występuje jedynie na ostatnim semaforze SBL.
Tarcze ostrzegawcze
Tarcza ostrzegawcza – urządzenie sygnalizacyjne stosowane w ruchu kolejowym do informowania maszynisty o sygnale wyświetlanym na zbliżającym się semaforze i umożliwiająca dostosowanie prędkości, tak by w wypadku nakazu zatrzymania bądź ograniczenia prędkości, można było to uczynić przed minięciem semafora. Stosuje się je przed semaforami półsamoczynnymi w odległości umożliwiającej bezpieczne zatrzymanie pociągu.
Tarcze świetlne
Tarcze ostrzegawcze świetlne wyglądają podobnie jak semafory, ale o słupie pomalowanym na szaro, na którym znajduje się oprawa z dwiema latarniami w pionie: jedna ze szkłem pomarańczowym i jedna ze szkłem zielonym albo umieszczona jest oprawa z tylko jedną latarnią ze szkłem pomarańczowym (w takim wypadku tarcza może wskazać jedynie sygnały Os1 i Os4). Bywają umieszczane zarówno przed semaforami świetlnymi, jak i kształtowymi. Jeśli tarcza znajduje się przy semaforze kształtowym wskazującym sygnał Sr1 „Stój” to pozostaje wygaszona. Do odwołania stosowany jest historyczny sygnał Ot3 "Semafor wskazuje sygnał wjazd ze zmniejszoną prędkością, następny semafor wskazuje sygnał stój lub Semafor wskazuje sygnał wjazd ze zmniejszoną prędkością, następny semafor wskazuje sygnał zezwalający na jazdę.
| Sygnały na świetlnych tarczach ostrzegawczych | Stosowany do odwołania | |||
|---|---|---|---|---|
| Os1 | Os2 | Os3 | Os4 | Ot3 |
|
|
|
|
|
| Stój | vmax | 100km/h | 40/60 km/h | zmniejszona |
|
Każda tarcza ostrzegawcza wyposażona jest dodatkowo we wskaźnik W1. Ustawia się go bezpośrednio przed tarczą ostrzegawczą lub mocuje go nisko do masztu tarczy. | |||
|
Na szlakach wyposażonych w SBL rolę tarczy ostrzegawczej spełnia ostatni semafor blokady samoczynnej, oznaczony w tym wypadku wskaźnikiem W18. | |||
Sygnały powtarzające (powtarzacze)
Sygnalizatory powtarzające (powtarzacze) mają maszty pomalowane na kolor szary. Charakterystyczne dla sygnalizatorów powtarzających jest białe światło ciągłe. Stosowane są one w przypadku, gdy wskazania semafora nie są widoczne z co najmniej 400 metrów. Mogą one wystąpić w ilości od jednego do trzech, w zależności od warunków widoczności. Numerowane są one cyframi rzymskimi w kierunku od semafora w stronę tarczy ostrzegawczej, np. ISpX będzie bliżej semafora X, niż II lub IIISpX. Poza komorą białą, znaczenie poszczególnych sygnałów jest dokładnie takie same, jak przy tarczach ostrzegawczych. Mają one poinformować maszynistę, jakiego sygnału powinien spodziewać się na semaforze, do którego odnoszą się sygnalizatory powtarzające.
| Sygnały na świetlnych tarczach ostrzegawczych | |||
|---|---|---|---|
| Sp1 | Sp2 | Sp3 | Sp4 |
 
|
|
|
|
| Stój | vmax | 100km/h | 40/60 km/h |
Tarcze ostrzegawcze przejazdowe (TOP)
Szczególnym rodzajem tarcz, są tarcze ostrzegawcze przejazdowe, które informują maszynistę o działaniu bądź awarii urządzeń samoczynnej sygnalizacji na przejeździe kolejowym. Takie tarcze mają słupy malowane w czarno-białe pasy, na których znajduje się oprawa z dwiema lampami mogącymi świecić światłem białym w pionie, oraz pod nimi, dwiema lampami mogącymi świecić światłem pomarańczowym w linii poziomej. W stanie zasadniczym, kiedy do przejazdu, do którego tarcza się odnosi nie zbliża się pociąg, sygnalizator pozostaje nieoświetlony. W przypadku, gdy tarcza ostrzegawcza przejazdowa pozostaje wygaszona, maszynista ma obowiązek zachować szczególną ostrożność i zwolnić do 20 km/h. Należy utrzymać tę prędkość, aż do minięcia przejazdu przez czoło lokomotywy.
| Osp1 | Osp2 | |||
|---|---|---|---|---|
|
| |||
| do 20 km/h | Vmax | |||
|
|
Każda tarcza ostrzegawcza wyposażona jest dodatkowo we wskaźnik W1. Ustawia się go bezpośrednio przed tarczą ostrzegawczą lub mocuje go nisko do masztu tarczy. | |||
Sygnały manewrowe
Tarcze manewrowe
Tarcze manewrowe świetlne, wyglądające podobnie jak semafory, ale o słupie pomalowanym na szaro, na którym znajduje się oprawa z dwiema latarniami w jednym pionie: jedna ze szkłem niebieskim i jedna ze szkłem matowobiałym albo wyjątkowo tylko ze szkłem niebieskim. Często spotyka się tarcze manewrowe świetlne w postaci sygnalizatora karzełkowego: niska podstawa betonowa z umieszczoną na niej głowicą świetlną; jest on stosowany, gdy tarcza wysoka nie mieści się w skrajni. Spotykane są też tarcze świetlne w sposób ciągły zabraniające manewrów. Posiadają tylko latarnię światła niebieskiego. Tarcze takie nie mają możliwości wyświetlenia sygnału zezwalającego na manewry. Jest to jednak rozwiązanie bardzo rzadkie.
| Ms1 | Ms2 |
|---|---|
 
|
|
| Jazda manewrowa zabroniona |
Jazda manewrowa dozwolona |
Semafory
Semafory półsamoczynne (semaforów samoczynnych nie wyposaża się w komorę światła matowobiałego) posiadające pod oznaczeniem literowym dodatkowo literkę m, posiadają komorę światła matowobiałego mogącą wyświetlić sygnał manewrowy „Ms2 Jazda manewrowa dozwolona”. Jako sygnał zabraniający jazdy manewrowej stosowany jest sygnał S1, który oznacza, że zarówno jazda manewrowa, jak i pociągowa są zabronione. Komora światła matowobiałego w semaforach bez m w oznaczeniu służy tylko do wyświetlania sygnału zastępczego.
| S1 | Ms2 |
|---|---|
|
|
| Jazda manewrowa zabroniona |
Jazda manewrowa dozwolona |
| S1 | Ms2 | Sz | S1 |
|---|---|---|---|
|
|
|
 
|
| Stój | Jazda manewrowa dozwolona |
Sygnał zastępczy | Stój |
Sygnały stosowane do odwołania
Na semaforach świetlnych, tarczach ostrzegawczych i sygnalizatorach powtarzających można do odwołania stosować następujące sygnały:
| Sygnały na semaforach świetlnych, tarczach ostrzegawczych i sygnalizatorach powtarzających stosowane do odwołania | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| d. S5 Wolna droga ze zmniejszoną prędkością lub Wolna droga ze zmniejszoną prędkością. Następny semafor nadaje sygnał zezwalający na jazdę Dwa zielone światła na semaforze w jednym pionie zwrócone do pociągu |
d. S6 Wolna droga. Następny semafor wskazuje sygnał zezwalający na jazdę ze zmniejszoną prędkością Światło zielone, a nad nim światło pomarańczowe na semaforze w pionie, zwrócone do pociągu |
 d. Ms2 Przetaczanie dozwolone Świtało matowobiałe przy pozostawionym świetle czerwonym, zwrócone do pociągu Sygnał obecnie nieujęty w instrukcji sygnalizacji Sygnał wycofany / historyczny |
d. Ot3 Semafor wskazuje sygnał, wjazd ze zmniejszoną prędkością. Następny semafor wskazuje sygnał Stój lub sygnał, wolna droga ze zmniejszona prędkością. Następny semafor wskazuje sygnał zezwalający na jazdę Pomarańczowe światło, a pod nim zielone światło w pionie zwrócone do pociągu |
d. Sp3 Semafor wskazuje sygnał zezwalający na jazdę ze zmniejszoną prędkością Pomarańczowe, jedno matowobiałe i jedno zielone światło w pionie zwrócone do pociągu | |||||||
